ميرزا شمس بخارايى

219

تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى

حومهء شهر ، متروك و ويران بوده . احسن التقاسيم / 224 . ياقوت با دو اسم « راميثن و راميثنه » به اختصار از اين شهر ياد كرده است . ( ر ك : معجم البلدان ج 3 / 128 ) كه بار تولد نيز همان ريخت مورد نظر ياقوت را پذيرفته و پيشينهء تاريخى شهر را فشرده و كوتاه از تاريخ بخارا ذكر كرده است . تركستان نامه ، ج 1 / 272 . امّا ماركوارت بر اين باور است كه راميثن را يكى از جانشينان شيرى ، سر سلسلهء پادشاهان ترك بخارا بنا نهاده است . وهرود وارنگ / 158 ، 159 ؛ ارباغ خراسان / 467 . بدان سان كه قبلا گفته شد ، اين شهر تا سدهء دهم هجرى به اسم راميتن معروف بوده . مولانا فخر الدين على كاشفى ( 867 - 939 ه . ) در شرح احوال خواجه على راميتنى دربارهء اين شهر چنين مىنويسد : « قصبهء بزرگ است در ولايت بخارا در دو فرسنگى شهر و برده پاره‌هاى بسيار مشتمل است » . رشحات عين الحيات ، ج 1 / 62 . خواجه كه از عرفاى آن ديار بوده ، در اين رباعى به زادگاه خود چنين اشاره مىكند : خواهى كه به حق رسى بيارام اى تن * وندر طلب دوست به ياران مى تن خواهى مدد از روح عزيزان يا بى * پا از سر خود ساز ، بيا راميتن رياض العارفين ، روضهء اوّل / 166 - 167 بارتولد و سعيد نفيسى در سفر خود به بخارا بقاياى اين شهر باستانى را كه در آن زمان به « چهارشنبهء راميتن » مشهور بوده ، ديده‌اند كه امروز در جمهورى ازبكستان واقع است . گزيدهء مقالات تحقيقى بارتولد / 124 ؛ محيط زندگى و احوال و اشعار رودكى / 23 . 135 / 11 - زنداميشك / زندنه زنداميشك روسى شدهء « زندنهء » باستانى است كه در چهار فرسنگى شمال شهر بخارا و در درون حصار قرار داشته و در روزگار باستان داراى كهندژى بوده است . ارباع خراسان / 471 ، 53 ؛ تاريخ بخارا / 21 ؛ تركستان نامه ، ج 1 / 265 . بر اساس گفتهء پيران محل ، نام باستانى اين شهر « بربر » بوده است . مردم شهر بربر در هنگام حملهء اعراب به آسياى مركزى از خود پايدارى نشان دادند ( سدهء هشتم ميلادى ) ، كه در نتيجهء آن تمام شهر ويران و مردم بسيارى كشته شد . از اين رو واژهء « زندنه » از